پروتکل انتقال بلادرنگ (RTP: Real-time Transport Protocol )، یک استاندارد شبکهای است که برای انتقال دادههای صوتی و تصویری بهصورت بهینه و با تمرکز بر ارائه پایدار دادههای زنده طراحی شده است. این پروتکل در حوزههایی مانند تلفن اینترنتی، VoIP و ارتباطات ویدیویی کاربرد دارد و میتواند برای تماسهای یکبهیک (unicast) یا کنفرانسهای یکبهچند (multicast) استفاده شود.
این پروتکل برای ارسال دادههای زنده مانند ویدیو از طریق اینترنت طراحی شده است. دادهها بهصورت بستههای مجزا ارسال میشوند، اما طبیعت غیرمتمرکز اینترنت ممکن است باعث تأخیر در دریافت (jitter)، تحویل خارج از ترتیب (out-of-order delivery) یا از دست رفتن بستهها (packet loss) شود. RTP بهگونهای طراحی شده است که این مشکلات را جبران کند و کیفیت مکالمه یا پخش ویدیو تحت تأثیر قرار نگیرد. برای مثال، ممکن است برخی از بستهها از دست بروند، اما RTP این فقدان را جبران میکند تا جریان ویدیو یا صدا بدون وقفه ادامه یابد.
RTP معمولاً از پروتکل UDP استفاده میکند، چرا که UDP برای انتقال سریع دادهها بدون تضمین تحویل طراحی شده است. استفاده از TCP برای RTP معمول نیست، زیرا طبیعت حساس به زمان RTP، با تأکید TCP بر قابلیت اطمینان در تضاد است. بستههای RTP شامل اطلاعاتی مانند شماره توالی برای تشخیص بستههای گمشده، شناسایی نوع کدک، نشانگذاری فریمها و همگامسازی درونرسانهای برای جبران تأخیر در بستهها هستند.
پروتکل RTCP همراه با RTP استفاده میشود و اطلاعاتی درباره کیفیت جریان رسانهای مانند jitter، از دست رفتن بستهها و زمان رفت و برگشت (RTT) ارائه میدهد. این اطلاعات میتوانند برای تغییر کیفیت یا کدک و بهینهسازی تجربه کاربری به کار روند.
RTP مستقل از نوع کدک است و میتواند با کدکهای مختلفی مانند G.711، MP3، H.264 یا MPEG-2 استفاده شود. همچنین، پروتکلهای سیگنالدهی مانند SIP، H.323 و XMPP برای مدیریت جلسات همراه با RTP استفاده میشوند.
در حوزه امنیت، RTP بهخودیخود رمزگذاری یا احراز هویت ندارد. بنابراین، استفاده از SRTP برای رمزگذاری و امنیت بیشتر ضروری است. در غیر این صورت، جریان رسانهای ممکن است در معرض حملاتی مانند ضبط غیرمجاز، جعل یا حمله مرد میانی قرار گیرد. علاوه بر این، RTP ممکن است هدف حملات DDoS قرار گیرد که میتواند جریان رسانه یا کاربران را مختل کند.
کاربردهای RTP شامل خدمات VoIP، کنفرانسهای ویدیویی اینترنتی و پخش زنده محتوا است. بسیاری از سرویسهای ارتباطی مانند Microsoft Teams، Apple FaceTime و Cisco WebEx از RTP استفاده میکنند. با این حال، سرویسهای ویدیو به درخواست (VOD) بیشتر به سمت استفاده از پخش تطبیقی پویا از طریق HTTP (DASH) حرکت کردهاند.